Cholesterolwaarde

Als men het heeft over hart- en vaatziektes gaat het al snel over cholesterol. Maar wát cholesterol precies is, blijft voor veel mensen onbekend. In dit artikel leggen we onder andere uit wat cholesterol is, wat het verschil is tussen HDL-cholesterol en LDL-cholesterol en wat een gezonde cholesterolwaarde is. 

Lees verder over cholesterolwaarde

Wat is de functie van cholesterol?

Cholesterol is een vetachtige stof die een belangrijke rol speelt in de processen van het lichaam. Het is nodig als bouwsteen voor lichaamscellen, hormonen en gal. De lever produceert cholesterol, hoewel er ook een klein deel het lichaam binnenkomt via dagelijkse voeding. 

Bij mensen met een verhoogde cholesterolwaarde is er een grote kans op slagaderverkalking, wat weer kan leiden tot:

  • Een hartinfarct bij vernauwing in de kransslagader;
  • Herseninfarct bij vernauwingen in de hersenvaten of halsslagaders;
  • Vernauwingen van de beenslagaders;
  • Vernauwing van de nierslagader.

Wat is het verschil tussen HDL en LDL?

Er zijn in het lichaam twee soorten cholesterol: LDL-cholesterol en HDL-cholesterol. De afkortingen HDL en LDL staan voor Hoge Dichtheid Lipoproteïne en Lage Dichtheid Lipoproteïne. Bloed bestaat voor het grootste deel uit water en hierin kan een vette stof als cholesterol niet goed oplossen. Om cholesterol in het lichaam te transporteren zijn er lipoproteïnen nodig. Als een lipoproteïne gebonden is aan cholesterol heet het HDL-cholesterol of HDL-cholesterol. 

 

Maar wat is precies het verschil tussen HDL en LDL? Kort gezegd: een hoge hoeveelheid LDL-cholesterol in het lichaam zorgt vaak voor verstoppingen in bloedvaten. HDL-cholesterol doet het tegenovergestelde en beschermt juist tegen hart- en vaatziekten.  

 

LDL-cholesterol

LDL-cholesterol is de aanduiding van LDL gekoppeld aan cholesterol. LDL vervoert de cholesterol door het hele lichaam. Als er bijvoorbeeld ergens iets kapot is in een bloedvat, brengt LDL daar cholesterol naartoe. Maar als er een teveel aan LDL-cholesterol is, kan dit blijven plakken aan de binnenkant van het bloedvat en voor een opstopping zorgen. Als dat vaak gebeurt, raken de aderen langzaam verstopt en kan het bloed niet goed meer stromen. Ook kan een opgehoopte prop LDL-cholesterol losschieten en ergens ander in het lichaam een prop veroorzaken. Als zoiets gebeurt bij een slagader kan dit leiden tot een hartinfarct.  

HDL-cholesterol

HDL-cholesterol is de aanduiding van HDL gekoppeld aan cholesterol. HDL-cholesterol is een soort stofzuiger. Het ruimt cholesterol uit het bloed op en vervoert het dan naar de lever. Daar wordt het afgebroken, waarna het via gal en ontlasting het lichaam verlaat. Op deze manier beschermt HDL-cholesterol het lichaam tegen hart- en vaatziekten. Hierdoor noemen we HDL-cholesterol ook wel de goede cholesterol. 

 

Er is een ezelsbruggetje om makkelijk het verschil tussen HDL-cholesterol en LDL-cholesterol te onthouden:

  • LDL-cholesterol is een ‘Loser’ en dus slecht
  • HDL-cholesterol is een ‘Hero’ en dus goed.

Wat zijn normale waarden voor cholesterol?

Een cholesterolwaarde is op te delen in twee verschillende subcategorieën: het totaalcholesterolgehalte en de cholesterolratio. Hieronder wordt uitgelegd wat het verschil is en hoe beide waarden kunnen voorspellen wat de kans op hart- en vaatziekten is. 

Totaalcholesterol

Totaalcholesterol is de optelsom van zowel HDL-cholesterol als LDL-cholesterol. Ofwel het totale cholesterolgehalte in het bloed. Dit is geen vast getal en kan erg schommelen. Om een goed beeld te krijgen van de cholesterolwaarde in iemand zijn bloed, is het dus raadzaam deze meerdere keren te onderzoeken. Er zijn specifieke marges waarmee bepaalt wordt of iemand een gezond cholesterolgehalte heeft. 

  • Lager dan 5,0 is normaal
  • Tussen 5,0-6,4 is licht verhoogd
  • Tussen 6,5 en 7,9 is licht verhoogd
  • Hoger van 8,0 is sterk verhoogd

Cholesterolratio

Cholesterolratio is de deelsom van LDL en HDL. Om deze te krijgen delen we het totale cholesterolgehalte (HDL+LDL) door de HDL-gehalte. De uitkomst van deze deelsom moet lager zijn dan 5,0. Is dit niet het geval, dan is er een verhoogde of grote kans op hart- en vaatziektes. 

 

Ook zijn er nog een aantal andere waardes waar rekening mee moet worden gehouden als de cholesterolratio wordt berekend:

  • LDL-cholesterol: minder dan 2,5 mmol/l = optimaal, meer dan 3,5 mmol/l = te hoog
  • HDL-cholesterol: minder dan 0,9 mmol/l = te laag
  • Verhouding totaalcholesterol/HDL-cholesterol: minder dan 5 = goed
  • Triglyceriden (een andere vetachtige stof in het bloed die samen met LDL en HDL cholesterol in het bloed vervoert): meer dan 2,1 mmol/l = te hoog

Wat zijn de oorzaken van een verhoogd cholesterolgehalte?

Er zijn verschillende oorzaken voor een verhoogd cholesterolgehalte: 

  • Roken
  • Weinig lichaamsbeweging
  • Erfelijke aanleg
  • Overgewicht
  • Diabetes type 2
  • Traag werkende schildklier

Allemaal staan ze in (in)directe relatie met de lever. Deze handhaaft bij gezonde mensen het evenwicht tussen de hoeveelheid cholesterol die de lever maakt en het gehalte al aanwezige cholesterol in het bloed. Als dit evenwicht verstoord wordt, kan de verhouding tussen HDL en LDL nadelig verschuiven naar meer LDL.

Wat zijn de symptomen van een te hoog cholesterol?

Anders dan bij andere overschotten, is er bij een teveel aan cholesterol amper symptomen op te noemen. Mogelijke symptomen zijn:

  • Donkere kring rond de iris van het oog;
  • Gele bolletjes rond de oogleden. 

Echte aderverkalking door een verhoogde cholesterolwaarde gaat niet vooraf aan waarschuwingssignalen en je voelt niks als de ader bezig is te verkalken. Pas als de aderverkalking vergevorderd is, komen er klachten om de hoek kijken. Denk hierbij aan:

  • Pijn in voornamelijk de kuiten bij het lopen (veroorzaakt door aderverkalking in de benen);
  • Drukkende pijn in de borstkas bij inspanningen (veroorzaakt door aderverkalking ter hoogte van het hart);
  • Herseninfarct met verlammingsverschijnselen (veroorzaakt door aderverkalking rondom de hersenen).

In gevallen waarbij een verhoogd cholesterolgehalte in de familie zit, zijn er soms wel waarneembare symptomen. Bijvoorbeeld verdikkingen in de pezen, bij de knokkels of op de rug van de hand.

Welke medicatie moet je slikken bij een verhoogde cholesterolwaarde?

In alle gevallen wordt er eerst gekeken naar de manier van leven. Een gezond leefstijl is de belangrijkste manier om het cholesterolgehalte omlaag te krijgen:

  • Gezond eten, vooral minder verzadigde vetten;
  • Voldoende bewegen, minimaal 2,5 uur per week
  • Afvallen bij overgewicht om buikvet te verliezen;
  • Verlagen van stress;
  • Stoppen met roken.

Als een aanpassing in leefgewoontes niet voldoende is, kan er met behulp van een cholesterolverlagend medicijn hulp geboden worden. Een voorbeeld hiervan is statine. Maar ook bij gebruik van medicatie blijft een gezonde leefstijl essentieel!

Wat voor dieet moet je volgen bij een te hoog cholesterolgehalte?

Het advies bij een verhoogd cholesterolgehalte is om een eetpatroon aan te nemen dat valt onder de Schijf van Vijf. In de Schijf van Vijf staan vooral producten met weinig verzadigd vet. Verzadigd vet zorgt voor meer LDL-cholesterol en verhoogt zo het cholesterolgehalte. De inname van verzadigde vetten beperken is bevorderend voor een goede cholesterolwaarde.


Bij een hoog lichaamsgewicht is het ook belangrijk om af te vallen. Vooral buikvet veroorzaakt vaak een hoog cholesterolgehalte. Door meer te bewegen sla je gelijk twee vliegen in één klap:

  • Je verlaagt de waarde van het slechte HDL
  • Je verhoogt de gunstige verhouding van HDL-cholesterol.

 

Tips voor een optimale leefstijl bij een verhoogd cholesterol

Vervang verzadigde vetten voor onverzadigde (plantaardige) vetten
Verzadigde vetten zorgt voor een verhoogd LDL-cholesterolgehalte. Verzadigd vet zit bijvoorbeeld in roomboter en harde margarine. Wil je meer onverzadigde vetten eten? Kijk dan naar plantaardige oliën, margarine en halvarine in een kuipje.

Kies voor magere zuivelproducten
In kaas, melk en andere zuivelproducten zit altijd verzadigd vet en verhoogt dus het LDL-cholesterolgehalte. Maar omdat deze producten wel bijdragen aan de algemene gezondheid, wordt aangeraden voor melkproducten met minder verzadigd vet te kiezen. Bijvoorbeeld:

  • 20+ en 30+ kazen;
  • Mozzarella;
  • Hüttenkäse;
  • Zuivelspread;
  • Zuivelspread;

Minder met vlees en kies vaker voor vis, peulvruchten, ei en noten.
Vlees bevat vaak veel verzadigde vetten en deze verhogen het LDL-cholesterolgehalte. Door vaker te kiezen voor peulvruchten, ei en noten vermijd je dit probleem. Een deels of volledig veganistisch dieet zorgt er ook voor dat de cholesterolwaarde sterk verlaagt. Om een goede cholesterolwaarde te behouden, is het raadzaam onderstaande richtlijnen te volgen:

  • 1x per week peulvruchten, zoals bruine bonen, kikkererwten of linzen (voor veganisten/vegetariërs minimaal 3x per week of meer);
  • 1x per week vette vis, zoals zalm, makreel of haring;
  • Elke dag een handje ongezouten noten;
  • Maximaal 300 gram rood vlees per week;
  • 2 tot 3 eieren per week (voor vegetariërs 4 tot 5).

Kies voor gefilterde koffie in plaats van ongefilterde
In ongefilterde koffie zit het stofje cafestol. Dit heeft een verhogend effect op het LDL-cholesterolgehalte. Onder ongefilterde koffie valt koffie waar je direct water bij giet. Koffie uit een koffiezetapparaat kan wel.

Eet genoeg vezels
Dat vezels goed zijn voor de spijsvertering is alom bekend. Maar wist je dat vezels ook het LDL-cholesterolgehalte kunnen verlagen? Dit geldt vooral voor vezels verkregen uit volkoren producten en fruit. Probeer daarom zo’n 30 tot 40 gram vezels per dag te eten. Dit doe je door vaker voor volkoren te kiezen en elke dag minimaal twee stuks fruit te eten

Blijf in beweging
Vaak stilzitten verhoogt de kans op hart- en vaatziekten, het is hierom belangrijk genoeg te bewegen. Voor volwassenen is het advies om elke week minimaal 2,5 uur per week te bewegen. Bij een leeftijd boven de 65 is het advies om elke week minimaal twee keer balansoefeningen te doen. Hiermee houd je botten en spieren sterk.

Niet roken
Roken heeft veel schadelijke gevolgen en eentje hiervan is een verhoogd risico op hart- en vaatziekten

 

Bronnen